Monday, October 26, 2020

परम्परागत चिकित्साज्ञानलाई उपाधि…..

Must read

What is Ayurveda? S01 E01

Welcome to the AyurvedaKhabar Podcast! In the very first episode, we discuss...

The History & Origin Of Hatha Yoga

The word yoga came from the Sanskrit language which means, to unite or join, or just union. The Sanskrit word yoga has...

How To Lose Weight Quick & Easy With 10 Simple Tips?

These days we generally find that people around the world are going through a weight-loss program day by day. Well, it can...

Tri-dosha (Vata, Pitta, Kapha) The Science Of Ayurveda

According to Ashtang Ayurveda, the body is made up of five elements Ether, Air, Fire, Water, and...
आयुर्वेद एक प्राचीन महत्व बोकेको परम्परागत चिकित्सापद्धति हो । यो विभिन्न कालखण्डमा संगृहीत अनेकौँ तथ्य र त्यसका उपयोगिताहरूको अन्वेषणले जन्माएको विधा हो । सयौँ शताब्दी पुरानो यस चिकित्सा प्रणालीलाई आज पनि त्यही मूल्य र मान्यताका साथ रोगप्रतिरोधात्मक एवम् चिकित्सकीय विधिका रूपमा लिइँदा जनमानसमा आश्चर्य लाग्नु स्वाभाविक हो । विज्ञानले नयाँ र नौला तथ्यको अन्वेषणसँगै पुरानालाई विस्थापित गर्ने सन्दर्भ यस विधासँग मेल नखान सक्छ । यसको निचोडमा जवाफ, आयुर्वेद, आयुर्विज्ञान कृृत्रिमत्व कृत्रिम वस्तुसँग आधारित)सँग कहिले पनि जोडिएन, प्रकृतिकै तत्वरूपी महाभूत, दोषकै आधारमा उत्तर एवम् उपाय खोजियो । अहिले पनि प्रकृतिका अनेकौँ नियम एवम् प्रभावमा परिवर्तन छैन, केवल परिवर्तन त मानव जातिका व्यवहार, संस्कार र आधुनिकतामा छ । आयुर्वेद परम्परागत ज्ञानको स्वरूप हो, जुन नेपालमा राष्ट्रिय चिकित्सापद्धतिका रूपमा स्थापित छ ।
पतञ्जलि योगपीठका आचार्य बालकृष्णले केही महिनाअघि आयोजित एक कार्यक्रममा नेपालमा भएका आयुर्वेद तथा परम्परासम्बन्धी मौलिक ज्ञान बोकेका हस्तलेखहरूको आधुनिकीकरण (डिजिटलाइजेसन)मा पूर्ण रूपमा सहयोग गर्ने बताएका थिए । पतञ्जलि योग संस्थानले योग तथा भारतमा रहेको आयुर्वेद एवम् परम्परागत ज्ञानसम्बन्धी अनेकौँ पाण्डुलिपिलाई आधुनिकीकरण गरी संरक्षण गरेको छ । त्यही ज्ञानको अध्ययनबाट विभिन्न नयाँ आविष्कार एवम् औद्योगिक योजना बनाइरहेको छ । त्यसैले त आज पतञ्जलि आर्थिक रूपमा सबल एवम् आयुर्वेदको अनुसन्धानमा अग्रणी भूमिकामा छ ।
सन् २०१८ मा भारतको केरेलानिवासी ७५ वर्षीय लक्ष्मीकुटी, जसलाई जंगलकी माताका रूपमा चिनिन्छ र जो एक परम्परागत वैद्य हुन्, उनलाई भारत सरकारले जीवनभर चिकित्सा क्षेत्रमा योगदान गरेबापत प्रतिष्ठित पदम पुरस्कार प्रदान गर्यो । सोही वर्ष नेपालका आँखाका आधुनिक चिकित्सक सन्दुक रुइतलाई चिकित्सा क्षेत्रमा सोही उपाधि प्रदान गरिएको थियो ।
सन् २०१८ मा भारतको केरेलानिवासी ७५ वर्षीय लक्ष्मीकुटी, जसलाई जंगलकी माताका रूपमा चिनिन्छ र जो एक परम्परागत वैद्य हुन्, उनलाई भारत सरकारले जीवनभर चिकित्सा क्षेत्रमा योगदान गरेबापत प्रतिष्ठित पदम पुरस्कार प्रदान गर्यो । सोही वर्ष नेपालका आँखाका आधुनिक चिकित्सक सन्दुक रुइतलाई चिकित्सा क्षेत्रमा सोही उपाधि प्रदान गरिएको थियो । परम्परागत चिकित्सक उपाधि पाउने लक्ष्मीकुटी मात्र एक प्रतिनिधि होइनन्, विगतमा भारत सरकारले यस क्षेत्रको विकास र उत्थानका लागि यस्ता चिकित्सक एवम् वैज्ञानिकहरूलाई उच्चतम उपाधि दिँदै आएको छ । लक्ष्मीकुटी आफ्नो जीवनभरको ज्ञान एवम् आफ्नी आमाबाट प्राप्त चिकित्सकीय ज्ञानबाट ५ सयभन्दा बढी जडीबुटीको प्रयोगद्वारा विभिन्न रोग तथा सर्प, कीटलगायत विषयुक्त जनावरको टोकाइको उपचार गर्छिन् । यही ज्ञानको उपयोग गर्दै उनले त्यस क्षेत्रमा ‘क्षेत्र प्रशामक एकाइ’को स्थापना गरेकी छिन्, जसलाई भारतले राष्ट्रियस्तरबाटै सहयोग एवम् मान्यता दिएको छ । उनको चिकित्सासीप, सर्वसुलभ र वैज्ञानिक रूपमा सफल छ ।
सन् २०१५ मा चिनियाँ परम्परागत चिकित्सापद्धतिमा आधारित अनुसन्धानबाट मलेरियाविरुद्धको आर्टिमिसिन तत्व पत्ता लगाएबापत युयटुले नोबेल पुरस्कार पाइन् ।’ त्यसपश्चात् यस्ता चिकित्सापद्धतिमा थप प्रमाणुस्तरका एवम् फार्माकोलोजीसम्बन्धी अध्ययन सुरु हुन थाले । नोबेल विजेता युयटुले परम्परागत ज्ञानका आधारमा चिकित्सामा प्रयोग हुँदै आएको तितेपातीको प्रजातिमा अन्वेषण गरेकी थिइन् । त्यसबाट प्राप्त रसायन आर्टिमिसिनको लामो अध्ययन एवम् खोजपछि मलेरिया उपचारका लागि प्रमाणित गरेकी थिइन् । आज यस्ता अनेकौँ ज्ञानमाथि बृहत् अनुसन्धान भइरहेका छन् र प्राकृतिक बहुमूल्य वस्तुहरूलाई त्यही रूपमा प्राकृतिक स्वरूपमा) अपनाउन खोजिँदै छ ।
हाम्रा गाउँघरमा यस्ता क्षमतावान् परम्परागत चिकित्सक, जो जिन्दगीभर बिरामीको उपचारमा सरिक भइरहे, यस्ता व्यक्ति नभएका होइनन् । तर, नेपालमा यस्ता परम्परागत चिकित्सकलाई राज्यले प्रोत्साहन दिनु त परको कुरा, मान्यता नै दिएको छैन । आजको दिनसम्म पनि यस्ता चिकित्सकहरू डर–त्रासको स्थितिमा आफ्नो सीप चिकित्सामार्फत प्रदान गर्दै आएका छन् । कुनै देशमा ज्ञानलाई उपाधि दिइन्छ भने हाम्रो देशमा प्रतिबन्ध लगाइन्छ, गैरकानुनी मानिन्छ । राज्यको नीति र नियमन नहुँदा यस्ता सच्चा पद्धति एवम् यसमा आबद्ध चिकित्सकहरू लोप हुँदै छन् भने उपचारका नाममा गाउँघरमा ठगी गर्ने झोले डाक्टरहरूको बिगबिगी बढ्दो छ ।
छिमेकी देशहरू भारत र चीनले परम्परागत सीपलाई राष्ट्रको गौरवका रूपमा परिचित गराएको हामी देख्न सक्छौँ । योग विश्वमा भारतलाई चिनाउने बलियो माध्यम बनिसक्यो । त्यही योगलाई केही दशकपूर्व हाँसो बनाइन्थ्यो, अवैज्ञानिक मानिन्थ्यो, तर आज संसारलाई चकित पार्दै नसर्ने रोेगको न्यूनीकरण एवम् उपचारका लागि उत्तम उपाय बनेको छ ।
यस्ता परम्परागत चिकित्सकको समूहगत उपस्थिति छ, तर उनीहरूको मूल्य–मान्यता अहिलेसम्म स्थापित बन्न सकेको छैन । केही गैरसरकारी संस्थाहरूले उनीहरूको अभियानमा साथ दिन गोष्ठी, कार्यक्रम गरे पनि उनीहरू राज्यबाट सधैँ उपेक्षित बन्दै आएका छन् । उपेक्षित हुनुका पछाडि यो विधालाई सधैँ कमजोर देख्ने राज्यको रोग मुख्य कारणका रूपमा छ । छिमेकी देशहरू भारत र चीनले परम्परागत सीपलाई राष्ट्रको गौरवका रूपमा परिचित गराएको हामी देख्न सक्छौँ । योग विश्वमा भारतलाई चिनाउने बलियो माध्यम बनिसक्यो । त्यही योगलाई केही दशकपूर्व हाँसो बनाइन्थ्यो, अवैज्ञानिक मानिन्थ्यो, तर आज संसारलाई चकित पार्दै नसर्ने रोेगको न्यूनीकरण एवम् उपचारका लागि उत्तम उपाय बनेको छ ।
राज्यको यस कमजोरीपनका पछाडिको कारक एक मात्र छ, वैज्ञानिक तथ्यका साथ अघि बढ्न नसक्नु । त्यही परम्परागत ज्ञानलाई अन्वेषण, खोज एवम् शिक्षासँग जोड्न सके मात्र देशको शक्ति एवम् गौरव बन्न सक्छ । पक्कै पनि यस्ता चिकित्सकीय सिद्धान्तलाई आधुनिक अनुसन्धान विधिको ढाँचाबाट पुष्टि गर्न चुनौतीपूर्ण छ । विश्वका विकसित देशहरूमा, विशेषगरी औषधिसम्बन्धी अनुसन्धानमा नवीन अनुसन्धानको संकट छ । त्यसैकारण आयुर्वेद, राष्ट्रिय परम्परागत उपचारपद्धतिलगायत वैकल्पिक क्षेत्रमा विश्वका अनेकौँ देश आकर्षित छन् । यस्ता क्षेत्रमा बृहत् अनुसन्धान गर्नु उनीहरूको उद्देश्य छ । अबको समयलाई हामी नेपालीले देशमा रहेका यस्ता जनशक्तिलाई कमजोरी नभई अवसरका रूपमा ग्रहण गरी योग्य अनुसन्धानमा सरिक गराउन सके राष्ट्रकै लागि पहिचान र महत्वपूर्ण उपलब्धिको विषय बन्न सक्छ ।
- Advertisement -

More articles

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisement -

Latest article

What is Ayurveda? S01 E01

Welcome to the AyurvedaKhabar Podcast! In the very first episode, we discuss...

The History & Origin Of Hatha Yoga

The word yoga came from the Sanskrit language which means, to unite or join, or just union. The Sanskrit word yoga has...

How To Lose Weight Quick & Easy With 10 Simple Tips?

These days we generally find that people around the world are going through a weight-loss program day by day. Well, it can...

Tri-dosha (Vata, Pitta, Kapha) The Science Of Ayurveda

According to Ashtang Ayurveda, the body is made up of five elements Ether, Air, Fire, Water, and...

Ayurveda Diet – How To Eat For Your Dosha?

What is a Ayurveda Diet? According to Ayurveda, everything in the universe is classified into five elements: space,earth, water, air, and fire.These...